Παρουσιάστηκε στο Αγρίνιο το βιβλίο του Σπύρου Αλεξίου «Προδομένο Μεσολόγγι», μια άλλη ματιά στη μεγάλη επέτειο!
Κείμενο και φωτογραφίες Απόστολος Κων. Καρακώστας
Στο Αγρίνιο την Παρασκευή το βράδυ της 15ης Μαΐου, σε ένα «ιδανικό» τόπο για τους λάτρεις των ιστορικών βιβλίων και σπάνιων εκδόσεων, στο βιβλιοπωλείο «Λέσχη του Βιβλίου», της Αλεξάνδρας Μοσχονά, (από το 1959) στο κέντρο της πόλης, παρουσιάστηκε το-αποκαλυπτικό και στηριγμένο σε αυθεντικά ιστορικά ντοκουμέντα-βιβλίο του γνωστού ιστορικού ερευνητή Σπύρου Αλεξίου για τα γεγονότα της πολιορκίας, και εξόδου του Μεσολογγίου το 1826.
Ο επίμονος συγγραφέας δεν «παραβλέπει» σελίδες από τις καταγραμμένες επί τόπου ιστορίες, την εποχή που συνέβησαν τα γεγονότα. Δηλαδή τα «Ελληνικά Χρονικά» που βγήκαν 226 φύλλα, από την 1η Ιανουαρίου του 1824 έως την 20η Φεβρουαρίου του 1826. Και όλα τα άρθρα και βιβλία που γράφτηκαν τους επόμενους μήνες και χρόνια, τότε που τα τραγικά συμβάντα ήταν πρόσφατα, και όχι «παλιές ιστορίες» δημιουργήματα μυθοπλασιών...
Αναλύει όλα αυτά που, (σκοπίμως;) έχουν «παραλειφθεί» από την «επίσημη» καταγεγραμμένη ιστορία…
Περιγράφει τα «λάθη» που θα μπορούσαν να μην έχουν γίνει, αλλά δυστυχώς έγιναν και οδήγησαν στα γνωστά αποτελέσματα. Αναλύει ο κύριος Αλεξίου τα γεγονότα και δίνει στον αναγνώστη νέα προοπτική και αμερόληπτη. Μη εξαρτημένη από «φιλελληνικές»-κατ’ όνομα μόνο-ξένες πολιτικές επιδιώξεις. Πραγματοποιεί μια προσέγγιση της ιστορίας της Επανάστασης του 1821, αλλά και των επόμενων σε βάθος δεκαετιών περιπετειών, της μετεπαναστατικής περιόδου στην Ελλάδα.
Η κυρία Μοσχονά καλωσόρισε στον φιλόξενο χώρο της τον συγγραφέα κ. Σπύρο Αλεξίου, τον ιστορικό εισηγητή κ. Χάρη Κούρτη, τον επικεφαλής της Δημοτικής παράταξης «Ανυπότακτο Αγρίνιο» κ. Στέλιο Μερμίγκη και τους δεκάδες Αγρινιώτες πολίτες, φίλους του καλού βιβλίου.
Χαιρέτισε την εκδήλωση και μίλησε για την παρουσίαση του βιβλίου και τον συγγραφέα του κύριο Σπύρο Αλεξίου ο κύριος Μερμίγκης με τα παρακάτω λόγια:
Στην παρουσίαση θα συνομιλήσουν με το κοινό ο συγγραφέας και ο ιστορικός Χάρης Κούρτης, σε μια συζήτηση που αναμένεται να κινηθεί τόσο στο επίπεδο της ιστορικής τεκμηρίωσης όσο και στη σύγχρονη πολιτική σημασία της ιστορικής μνήμης. Η επέτειος των διακοσίων χρόνων από την Έξοδο λειτουργεί εδώ όχι ως επετειακή εθιμοτυπία, αλλά ως αφορμή για έναν νέο αναστοχασμό πάνω στις αντιφάσεις της νεοελληνικής συγκρότησης και στον τρόπο με τον οποίο γράφεται η επίσημη ιστορία.
Το Προδομένο Μεσολόγγι δεν έρχεται απλώς να αφηγηθεί άλλη μία φορά την ιστορία της Εξόδου. Έρχεται να θέσει ένα δύσκολο ερώτημα: Ήταν το Μεσολόγγι μόνο θύμα της Οθωμανικής πολιορκίας ή και αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών, εσωτερικών συγκρούσεων και διεθνών σχεδιασμών;
Το βιβλίο φωτίζει μια πλευρά της ιστορίας που συχνά αποφεύγουμε να συζητήσουμε. Την ίδια στιγμή που οι πολιορκημένοι λιμοκτονούσαν, χιλιάδες Έλληνες οπλίτες αποστέλλονταν στον Λίβανο, ενώ οι Μεγάλες Δυνάμεις αντιμετώπιζαν το Ελληνικό ζήτημα με όρους γεωπολιτικής ισορροπίας και όχι ελευθερίας. Το Ηνωμένο Βασίλειο, όπως αναδεικνύεται μέσα από την έρευνα, επιθυμούσε ένα μικρό και ελεγχόμενο Ελληνικό κράτος, περιορισμένο στην Πελοπόννησο και σε λίγα νησιά, ώστε να λειτουργεί ως προτεκτοράτο στην Ανατολική Μεσόγειο.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το Μεσολόγγι ίσως δεν θεωρήθηκε στρατηγική προτεραιότητα, αλλά ένα «εμπόδιο» στους σχεδιασμούς των ισχυρών. Αυτό είναι ίσως και το πιο επίκαιρο στοιχείο του βιβλίου.
Μας θυμίζει ότι η ιστορία δεν γράφεται μόνο από ηρωισμούς και εθνικούς μύθους, αλλά και από συμφέροντα, συμβιβασμούς και εγκαταλείψεις. Οι άνθρωποι του Μεσολογγίου δεν ήταν απλώς σύμβολα. Ήταν άνθρωποι που αφέθηκαν μόνοι σε μια στιγμή που περίμεναν βοήθεια.
Διακόσια χρόνια μετά, το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Αφορά και το σήμερα: πόσο ανεξάρτητα μπορούν να αποφασίζουν οι λαοί για τη μοίρα τους όταν απέναντί τους βρίσκονται μεγάλες πολιτικές και οικονομικές δυνάμεις; Ίσως τελικά αυτό να είναι το πραγματικό νόημα του τίτλου «Προδομένο Μεσολόγγι». Όχι μόνο η προδοσία μιας πόλης, αλλά η προδοσία μιας συλλογικής ελπίδας».
Τον κύριο Στέλιο Μερμίγκη διαδέχθηκε ο ιστορικός και φιλόλογος κύριος Χάρης Κούρτης, φίλος του συγγραφέα, που ξαναήρθε στο Αγρίνιο πριν πέντε χρόνια, όταν παρουσιάστηκε το βιβλίο «21 Ρωγμές στην επίσημη ιστορία για το 1821».
(διαβάστε εδώ: https://www.agrinionews.gr/to-vivlio-21-rogmes-stin-episimi-istoria-to-1821-paroysiastike-agrinio/).
Ο κύριος Κούρτης, άνοιξε την παρουσίαση-συζήτηση, επιχειρώντας να δώσει ένα γενικό περίγραμμα της συμβολής του βιβλίου «Προδομένο Μεσολόγγι» στον ιστοριογραφικό διάλογο, όπως τον ονόμασε. Ξεκίνησε από την αρχική παραδοχή στην οποία προχώρησε στον πρόλογο του βιβλίου ο Παντελής Μπουκάλας: «Πεδίο δράσεων και αντιδράσεων, αντιπαραθέσεων και σφοδρών συγκρούσεων δεν είναι μονάχα η ιστορία. Είναι και η ίδια η ιστοριογραφία.»
Θεωρώντας τη λέξη συγκρούσεις ως πολύ φιλόδοξη, ανέφερε ότι πιο κοντά στην ιστοριογραφική πραγματικότητα είναι η έννοια του διαλόγου: ο κάθε μελετητής ενός ιστορικού γεγονότος, κομίζοντας την ιδεολογική και πολιτική του σκευή, αποτυπώνει μια κυρίαρχη ερμηνεία του, αφού η ψυχή της ιστορίας είναι η ερμηνεία. Αρκεί να τεκμηριώνει με το ιστορικό υλικό τις θέσεις του, να τις διατυπώνει ξεκάθαρα, αντιλαμβανόμενος ότι αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου και διαρκούς ιστορικού αφηγήματος.
Παρουσιάζοντας έναν σύντομο κατάλογο κορυφαίων ιστορικών, σημείωσε ότι, ειδικά όσον αφορά το ‘21 αλλά και ευρύτερα, η ιστορική μνήμη, γνώση και συνείδηση όλων μας καθορίστηκε σε ένα μεγάλο βαθμό από αυτούς. Ο Τάσος Βουρνάς, ο Κωστής Μοσκώφ, ο Κυριάκος Σιμόπουλος, ο Κωστής Παπαγιώργης, ο Δημήτρης Φωτιάδης, ο Γιάνης Κορδάτος συνέθεσαν έργα που άφησαν βαθύ αποτύπωμα στην ερμηνεία της Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας, μέσα από όψεις, στάσεις κι αναφορές που συμπλήρωσαν, άλλοτε αναίρεσαν, άλλοτε στάθηκαν δίπλα και άλλοτε απέναντι από την ακαδημαϊκή ιστοριογραφία. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι δεν αναγνωρίζουμε τα ιστοριογραφικά μεγέθη ενός Κωνσταντίνου Άμαντου ή ενός Διονύσιου Ζακυθηνού, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε.
Και προχωρώντας πέρα από την -εκπεφρασμένη-ιδεολογική ακόμα και πολιτική τοποθέτηση των παραπάνω ιστορικών, επεσήμανε έργα όπως των βενιζελικών Γεώργιου Βεντήρη και Γρηγόριου Δαφνή, οι οποίες, όπως υποστήριξε, αποτελούν ακόμα και σήμερα τις βασικότερες ιστορικές αφηγήσεις για τις κρίσιμες δεκαετίες της παρουσίας του κρητικού πολιτικού στην πολιτική ζωή της χώρας. Επεσήμανε ακόμα εμβριθείς μελέτες, όπως του Κώστα Καραβίδα για τον κοινοτισμό, οι οποίες έχουν χαθεί από τον σημερινό ακαδημαϊκό ιστοριογραφικό χάρτη, ή του Ζαν Μεϊνό για την πολιτική ιστορία των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών. (Συγκεκριμένα ο ομιλητής είπε για τον Μεϊνό ότι: «Αν θέλουμε να βρούμε τις πρώτες δεκαετίες του μεταπολεμικού κράτους θα πάμε στο έργο του, ένα έργο το οποίο έχει χαθεί εντελώς από την σύγχρονη ιστοριογραφία, δεν βλέπω πουθενά αναφορές στην σύγχρονη ιστοριογραφία στο έργο του Ζαν Μεϊνό, το οποίο είναι ένα κορυφαίο έργο και αναλύει το κομματικό φαινόμενο στην Ελλάδα με ένα τρόπο πραγματικά συναρπαστικό και άγνωστο εν πολλοίς»).
Στους «εξαφανισμένους» συγγραφείς στην Ελλάδα, πρόσθεσε τον Κώστα Καραβίδα, ο οποίος είναι απών στην σύγχρονη ιστοριογραφία.
Όλη αυτή η λαμπρή ιστοριογραφική παράδοση, που αδρομερώς μόνο παρουσιάστηκε, η εκτός των τειχών ιστοριογραφία του 20ού αιώνα φαίνεται, με την είσοδο του 21ου, να μεταβάλλεται ριζικά σε μια περίκλειστη και αυτοαναφορική ιστοριογραφική κατεύθυνση – διαγράφοντας από τα βιβλιογραφικά ραντάρ της την προηγούμενη ιστοριογραφική παραγωγή. Ιστορικός αναθεωρητισμός στην κατεύθυνση της αποδοχής ή κανονικοποίησης αρνητικών πολιτικών παραμέτρων της σύγχρονης ιστορίας (του παλατιού ή των Αμερικανών), αναχρονισμοί του τύπου αναζήτηση εκσυγχρονιστικών πολιτικών προσώπων και πολιτικών συμπεριφορών για να αναδειχθούν ή και να υμνηθούν σύγχρονα πολιτικά και ιδεολογικά ρεύματα, είναι ορισμένα από τα χαρακτηριστικά της. Η επίσημη Ελληνική ιστοριογραφία, διόλου συμπτωματικά, φέρθηκε πολύ καλά σε μίαν ακολουθία πολιτικών ηγετών, των οποίων βέβαια ουδείς μπορεί να αμφισβητήσει το πολιτικό τους μέγεθος ούτε τη συνεισφορά τους στη διαμόρφωση της σύγχρονης Ελλάδας.
Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, ο Χαρίλαος Τρικούπης, ο Ελευθέριος Βενιζέλος, αρχίζουν να περνούν από την ιστοριογραφική ευνοϊκή μεταχείριση στο συλλογικό υποσυνείδητο, ως πρότυπα πολιτικής στάσης που αξίζει να τα μιμηθούμε. Αν ξύσουμε λίγο την επιφάνεια της εύκολης ειδωλοποίησης όμως, θα συνειδητοποιήσουμε ότι το κοινό τους στοιχείο είναι η ευλαβική προσήλωση στην Αγγλική εξωτερική πολιτική και η δραματική απόσταση ανάμεσα στις πολιτικές εξαγγελίες και οραματισμούς και τα πρακτικά αποτελέσματα της διακυβέρνησής τους, τα οποία πρώτα οι συγκαιρινοί τους επεσήμαναν. Ο Τρικούπης δεν είναι λιγότερο παλαιοκομματικός στην πολιτική πρακτική από τον Δηλιγιάννη, σημείωσε.
Ο Φίνλεϋ αναφέρει ότι ο Π. Ρόδιος, Υπουργός Στρατιωτικών στην πρώτη μετά το 1844 διακυβέρνηση Μαυροκορδάτου, παραιτήθηκε μετά την αποκάλυψη ότι επεδίωξε να κερδίσει ψήφους για τον εαυτό του και τους συναδέλφους του, μοιράζοντας αφειδώς παράσημα και μετάλλια για τις υπηρεσίες κατά τη διάρκεια του Ιερού Αγώνα. Διπλώματα και πιστοποιητικά υπηρεσίας, τα οποία καθιστούσαν τους κατόχους τους δικαιούχους σε δωρεές εθνικών γαιών, στέλνονταν στους νομάρχες, έχοντας αφήσει κενή τη θέση για το όνομα ώστε να είναι έτοιμη να συμπληρωθεί ως αμοιβή για ψήφους, την ίδια στιγμή που αγωνιστές του 21 και της Εξόδου λιμοκτονούσαν. Λίγο αργότερα, και πριν συμπληρωθεί εξάμηνο στην εξουσία, ο Όθωνας, υποκύπτοντας στη λαϊκή κατακραυγή, απέπεμψε τον Μαυροκορδάτο.
.jpg)
Όσο για τον Βενιζέλο, υπογράμμισε ότι έχει αρχίσει πρόσφατα μια πιο ψύχραιμη αξιολόγηση της πολιτικής του, ειδικά όσον αφορά τον Εθνικό Διχασμό και την εκστρατεία στη Μ. Ασία.
Απέναντι σε αυτές τις κατευθύνσεις, έρχονται βιβλία όπως το Προδομένο Μεσολόγγι, να αντιτάξουν μια διαφορετική φωνή σε έναν αποϊστορικοποιημένο και πανηγυρικό κοινό τόπο, που σκόπιμα παρακάμπτει ή αγνοεί τις ευθύνες των συγκεκριμένων πολιτικών ηγετών για την καθόλου προδιαγεγραμμένη τραγική κατάληξη.
Κλείνοντας επεσήμανε ο ομιλητής, βαθύς γνώστης της Ελληνικής ιστορίας, ότι τίποτε από αυτά που παρουσιάζονται στο βιβλίο δεν είναι αδημοσίευτο ή άγνωστο. Και η συνεισφορά του ανά χείρας βιβλίου είναι ακριβώς ότι τα καταγράφει σε μια συναρπαστική και ρέουσα αφήγηση. Ότι συνδέει την Έξοδο, το κορυφαίο γεγονός του ξεσηκωμού με τις καθοριστικές για την έκβαση του Αγώνα πολιτικές, τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό, χωρίς να αγνοεί τη μικροϊστορία: τη στάση, τις ιδέες, την πολιτική και στρατιωτική συμπεριφορά των επιφανών αλλά και των αφανών πρωταγωνιστών.
Αυτά και πολλά άλλα ανέφερε ο ιστορικός αναλυτής κύριος Χάρης Κούρτης, όπως τον Δημοκρατικό χαρακτήρα των Μεσολογγιτών πολιορκημένων με την συλλογική ηγεσία τους από προκρίτους και καπεταναίους. Λέγοντας ότι: «Από την ιστοριογραφία έχει αγνοηθεί, ή σκόπιμα υποτιμηθεί, η οποία είτε αναδεικνύει τον ρόλο των πολιτικών είτε αναδεικνύει τον ρόλο των στρατιωτικών, νομίζω ότι σε πάρα πολλές περιπτώσεις και με τεκμήρια αναδεικνύεται η μέσα στο Μεσολόγγι σύμπραξη πολιτικών και στρατιωτικών σε μια συνεργασία που οφείλουμε να πούμε ότι ήταν μια επιτυχία το ότι αυτοί οι άνθρωποι, οι πολιορκημένοι, μπόρεσαν να αντισταθούν με αυτές τις συνθήκες. Η καθημερινή-Δημοκρατική την χαρακτηρίζουμε σήμερα-συνάντηση προεστών και οπλαρχηγών ήταν κάτι το οποίο έδωσε μια αίσθηση κοινότητας και μοίρασε την ευθύνη του αγώνα όχι σε έναν αρχηγό αλλά σε όλους τους Μεσολογγίτες, και αυτό φάνηκε μέχρι την τελευταία στιγμή και στην Έξοδο».
Μίλησε ακόμα για «μικροϊστορίες», αναφέροντας τον Φιλικό Παπαδιαμαντόπουλο, τους μηχανικούς Κοκκίνη, Χορμοβίτη και Σωτηρόπουλο. Ξεχωριστή αναφορά έκανε στον Μάγερ.
Για τον οποίο η επίσημη ιστοριογραφία φέρθηκε «ευνοϊκά» και εξήγησε τους λόγους.
Ακόμα πρόσθεσε άλλους τρεις σημαίνοντες στην ίδια «ευνοϊκή μεταχείριση», τον Μαυροκορδάτο, τον Τρικούπη και τον Βενιζέλο, για τους οποίους προβλήθηκαν μόνο τα θετικά έργα τους και αγνοήθηκαν παντελώς τα αρνητικά.
Αποφθεγματικά τόνισε ότι: «Όλα αυτά μας δείχνουν ότι υπάρχει μια επίσημη ιστοριογραφία η οποία ενώ εμφανίζεται ως ακαδημαϊκή, αντικειμενική, αμερόληπτη, στην πραγματικότητα δεν είναι, υπηρετεί έναν πολιτικό στόχο, ίσως όχι συνειδητά, ίσως ασυνείδητα, ίσως νοιώθει καλύτερα σ’ αυτά τα πρόσωπα της ελίτ της πολιτικής με ένα φιλόδοξο εκσυγχρονιστικό πολιτικό σχέδιο. Ο καθένας-κατέληξε-μπορεί να διατυπώσει την άποψη που θέλει, να στηρίξει την άποψη που θέλει, για τα ιστορικά πρόσωπα, αρκεί να το κάνει με όρους τιμιότητας».
.jpg)
Ακόμα αναφέρθηκε, λαβαίνοντας αφορμή από την «αποστροφή» που εξέφρασε στον πρόλογο της στην εκδήλωση η κυρία Αλέκα Μοσχονά, «για την οργή και τον θυμό» που νοιώθει κάποιος όταν διαβάζει είτε το βιβλίο «Προδομένο Μεσολόγγι», είτε το βιβλίο που παρουσίασε πρόσφατα το «Ανυπότακτο Αγρίνιο» του Χαραλαμπίδη για τους «Δοσίλογους». (Διαβάστε εδώ: https://www.agrinionews.gr/paroysiastike-agrinio-to-vivlio-oi-dosilogoi/)
Μετά τα χειροκροτήματα του κοινού για τον ομιλητή, τον λόγο πήρε ο συγγραφέας του βιβλίου κύριος Σπύρος Αλεξίου, καλησπέρισε το ακροατήριο, όλες και όλους, ευχαρίστησε το «Ανυπότακτο Αγρίνιο», την κυρία Αλεξάνδρα Μοσχονά και το προσωπικό του βιβλιοπωλείου της και τον επί 40 χρόνια φίλο του-από όταν ήταν συμφοιτητές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης-φιλόλογο/ιστορικό Χάρη Κούρτη. Ξεκίνησε την ομιλία του για το νέο του βιβλίο που αναφέρεται στο Μεσολόγγι «που άλλαξε και θα μπορούσε να αλλάξει περισσότερο την ιστορία αυτού του τόπου, άλλαξε την ιστορία της Επανάστασης και άλλαξε και την ιστορία της Ευρώπης. Η Ευρώπη δεν ήταν η ίδια μετά το Μεσολόγγι και αυτό είναι κάτι που κατά την γνώμη μου-είπε-συνειδητά κρύβεται».
.jpg)
Ακολουθεί η ομιλία του συγγραφέα:
«Για τη Β' Πολιορκία του Μεσολογγίου έχουμε την τύχη να υπάρχει αφθονία πρωτογενών αλλά και δευτερογενών πηγών. Για κανένα άλλο γεγονός του 1821 δεν διαθέτουμε τόση πλούσια βιβλιογραφία. Απομνημονεύματα πρωταγωνιστών, όπως του στρατηγού Σπυρομίλιου, στρατιωτικού διοικητή της πόλης, και των αγωνιστών Νικόλα Κασομούλη και Αρτέμιου Μίχου. Από τα έργα Ελλήνων ιστορικών, ως πιο ολοκληρωμένο μπορούμε να θεωρήσουμε το ομώνυμο έργο του Δημήτρη Φωτιάδη. Αντίστοιχα, διαθέτουμε έργα και ξένων ιστορικών από τα οποία ξεχωρίζει η Ιστορία της πολιορκίας του Μεσολογγίου του ιστορικού, δημοσιογράφου και ποιητή Auguste Fabre που κυκλοφόρησε στο Παρίσι το 1827, μόλις έναν χρόνο μετά την Έξοδο, μέσα στο έντονα φορτισμένο κλίμα. Φυσικά, και κάθε ιστορικό έργο που αναφέρεται συνολικά στην Ελληνική Επανάσταση αφιερώνει μεγάλο μέρος; στην πολιορκία και στην Έξοδο.
Σε αυτόν τον πλούτο πηγών έρχεται να προστεθεί και μια ξεχωριστή και πρωτόγνωρη για τον Ελληνικό χώρο εκείνη την εποχή: Η εφημερίδα «Ελληνικά Χρονικά» που τυπωνόταν στο Μεσολόγγι. Ήταν εφημερίδα δισεβδομαδιαία -συνήθως κάθε Τετάρτη και Σάββατο-που εκδιδόταν στο Μεσολόγγι από τον Ελβετό γιατρό Johann Jacob Meyer με τη συνεργασία του Θεσσαλονικιού τυπογράφου Δημήτρη Μεσθενέα.
Αξίζει να επισημανθεί και μια ακόμη παράμετρος, εξίσου σπάνια: Η συντριπτική πλειοψηφία των πηγών αυτών (ανεξάρτητα από το είδος, την εποχή, την καταγωγή ή το ιδεολογικό ρεύμα) σε μεγάλο βαθμό συμφωνούν στις απαντήσεις που δίνουν στα μεγάλα ερωτήματα:
1ο Γιατί το Μεσολόγγι αποτέλεσε το κομβικό σημείο της αντιπαράθεσης; Γιατί αν και υπήρχαν όλες οι υλικές δυνατότητες (λίγους μήνες πριν είχαν παρθεί τα δάνεια από την Αγγλία) εγκαταλείφθηκε από την κυβέρνηση του Αγγλικού κόμματος;
2ο Γιατί οι στρατιωτικές δυνάμεις των Ελλήνων κινήθηκαν προς οποιαδήποτε άλλη κατεύθυνση (μέχρι και τη ... Βηρυτό) εκτός από το Μεσολόγγι;
3ο Γιατί οι χιλιάδες Έλληνες πολεμιστές που βρίσκονταν έξω από την πόλη, στο στρατόπεδο της Δερβέκιστας, έμειναν αδρανείς; (Σημ. 1η)
Αυτά τα δύο δεδομένα, ο πλούτος και η ταύτιση, καθιστούν πιο εκκωφαντική τη σιωπή που έχει επιβληθεί στον δημόσιο διάλογο τόσο για τα ερωτήματα αυτά όσο και για τις απαντήσεις που οι πηγές δίνουν. Μια σιωπή που δεν μπορεί να θεωρηθεί αθώα με δεδομένη την ιδεολογική λειτουργία της ιστορίας και την εργαλειακή χρήση της, όπως βιώσαμε έντονα και με αφορμή την επέτειο των 200 χρόνων από την κήρυξη της Επανάστασης.
Προφανώς δεν είναι μεμονωμένο φαινόμενο. Τελευταία χρόνια καταβάλλεται μια συστηματική προσπάθεια να παρουσιαστεί η Επανάσταση ως μια «άσκοπη αιματοχυσία», η οποία μάλιστα «σε τελική ανάλυση ηττήθηκε» οπότε χρωστάμε «χάρη» στους «προστάτες» που στο Ναβαρίνο «αυτοβούλως μας έσωσαν». Πρόκειται για παιδαριώδη επιχειρήματα που σε άλλες εποχές θα προκαλούσαν θυμηδία-δυστυχώς στην εποχή μας η συνολική κοινωνική οπισθοδρόμηση εκφράζεται και στον χώρο της ιστορίας και επιτρέπει να προσλαμβάνονται ως «σοβαρές» και «πρωτοποριακές» τέτοιες απόψεις.
Θα συμφωνήσουμε πως η ελληνική Επανάσταση ήταν το γεγονός που οδήγησε στη δημιουργία του ανεξάρτητου Ελληνικού κράτους, ένα γεγονός με μεγάλη γεωπολιτική σημασία για όλη την Ευρώπη. Σε αυτό το πλαίσιο είναι εξίσου προφανές πως, ανάμεσα σε πολλές και κρίσιμες στιγμές, η πολιορκία του Μεσολογγίου και η Έξοδος αποτέλεσαν την κορυφαία στιγμή που έγειρε οριστικά την πλάστιγγα. Μετά το Μεσολόγγι όλοι είχαν συνειδητοποιήσει πως, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, με τη μία ή την άλλη μορφή, στην άκρη της Βαλκανικής χερσονήσου θα δημιουργούνταν ένα κρατικό μόρφωμα με το όνομα Ελλάδα.
Αυτή είναι η μία όψη του νομίσματος και δεν είναι τυχαίο πως στους επίσημους πανηγυρικούς αλλά και στα προεόρτια της επετείου των 200 χρόνων από την Έξοδο αυτά αποκρύβονται. Κυριαρχούν ύμνοι για τον ηρωισμό και τη θυσία και μια μεταφυσική, αντιδιαλεκτική προσέγγιση για την υπέρβαση των ανθρώπινων ορίων. Πανηγυρικοί για μια θυσία ξεκομμένη από τον χώρο και τον χρόνο τόσο σε σχέση με ό,τι προηγήθηκε αλλά και σε σχέση με ό,τι συνέβη και ό,τι ακολούθησε ώστε να υμνηθεί μεν η «αιματοχυσία» αλλά να μην αναιρεθεί ο χαρακτηρισμός «ανούσια».
Ακριβώς στην ευρύτερη αυτή στόχευση εντάσσεται και η απόκρυψη της άλλης πλευράς του νομίσματος. Η πολιορκία του Μεσολογγίου παρουσιάζεται σαν μια θυσία «θρησκευτικού» τύπου, ένα χριστιανικό μαρτύριο στο «Κολοσσαίο» της εποχής. Αποκρύπτεται συνειδητά πως υπήρχαν όλες οι προϋποθέσεις η πολιορκία όχι μόνο να μην οδηγήσει στην απονενοημένη Έξοδο αλλά αντίθετα να λήξει με συντριβή των Οθωμανικών δυνάμεων που ουσιαστικά θα σήμαινε και τη νίκη της Επανάστασης και θα πυροδοτούσε και άλλες διπλωματικές εξελίξεις. Σε πολλές μάχες κατά τη διάρκεια της Επανάστασης οι Έλληνες νίκησαν, ποτέ όμως δεν υπήρξε η ευκαιρία να καταστρέψουν το σύνολο των δυνάμεων που η Πύλη είχε συγκεντρώσει στις επαναστατημένες περιοχές.
Η γέννηση του Ελληνικού κράτους ήταν αποτέλεσμα της Επανάστασης. Το κράτος αυτό όμως θα ήταν πολύ διαφορετικό αν είχε δημιουργηθεί με τη νίκη της ίδιας της Επανάστασης. Δεν θα ήταν ένα κρατίδιο εξαρτημένο σε απόλυτο βαθμό, με άθικτες τις εσωτερικές κοινωνικές δομές και τις ανισότητες. Αυτό κρίθηκε σε μεγάλο βαθμό στο Μεσολόγγι και γι' αυτό θεοί και δαίμονες, «πέλαγο μέγα», έπεσε επάνω σε αυτό το «καλυβάκι», το «ένδοξο αλωνάκι» του Διονύσιου Σολωμού.
Ακόμη όμως και απέναντι στο «βόλι της Τουρκιάς», το «άτι της Αραπιά», τον «νου του Γάλλου» και το «τόπι [βόμβες] του Άγγλου», το «καλυβάκι» δεν ηττήθηκε. Προτίμησαν οι υπερασπιστές του να «σχίσουν δρόμο τα σπαθιά κι ελεύθεροι να μείνουν» όταν «τα μάτια η πείνα εμαύρισε». Κι εδώ έρχεται το μεγάλο ερώτημα, το οποίο προσπάθησε να αναδείξει αυτό το βιβλίο: Γιατί «τα μάτια η πείνα εμαύρισε»: Γιατί αφέθηκαν οι υπερασπιστές του Μεσολογγίου να γονατίσουν απέναντι σε αυτόν τον ανίκητο εχθρό, την πείνα; Ήταν νομοτελειακή εξέλιξη, ήταν αδύνατη η εξασφάλιση του εφοδιασμού τους; Σχετικό και το παράπλευρο ερώτημα: Ήταν θέμα «συμπτώσεων» η παράλυση και αδρανοποίηση των ισχυρών Ελληνικών δυνάμεων έξω από το Μεσολόγγι, στο στρατόπεδο της Δερβέκιστας;
Η απάντηση που δίνει αυτό το βιβλίο, παρουσιάζοντας πρωτίστως τις μαρτυρίες των ίδιων των πρωταγωνιστών αλλά και τις εκτιμήσεις του συνόλου σχεδόν των Ελλήνων και των ξένων ιστορικών, είναι κατηγορηματικά όχι! Η εγκατάλειψη των αγωνιστών ήταν συνειδητή επιλογή της Ελληνικής κυβέρνησης και μάλιστα σε μια εποχή που υπήρχαν τεράστιες οικονομικές δυνατότητες λόγω των δανείων. Η υποθήκευση της γης με το ξεπούλημα των Εθνικών κτημάτων και του μέλλοντος της χώρας με τα ληστρικά δάνεια όχι μόνο δεν αξιοποιήθηκε, έστω και στο ελάχιστο, για να ενισχυθούν οι αγωνιζόμενοι αλλά αντίθετα έγινε το λάφυρο επίορκων πολιτικών και της αυλής τους, τραπεζιτών και βιομηχάνων όπλων του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης και διεθνών τυχοδιωκτών. Όσο για την αδράνεια του στρατοπέδου της Δερβέκιστας, μίλησαν οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές της τραγωδίας: Η ευθύνη βαραίνει την κυβέρνηση που αφαίρεσε την αρχηγία από τον Καραϊσκάκη.
Η επιλογή αυτή εκπορευόταν από την προσκόλληση στις επιλογές της Αγγλίας, από ιδιοτελή συμφέροντα, από μικρότητες; Πιθανότατα από όλες αυτές τις αιτίες. Η ουσία είναι πως οι «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» προδόθηκαν από αυτούς που είχαν χρέος να τους στηρίξουν. Ας υπενθυμίσουμε τα λόγια του Ιμπραήμ που διασώζει ο Γάλλος ναύαρχος De Rigny, ένας από τους νικητές του Ναβαρίνου: «Σαν το χιόνι του βουνού θα λιώναμε αν το Μεσολόγγι είχε τροφές για 15 ημέρες ακόμη». Δεν είχε όμως ...
Η ιστορική αλήθεια πρέπει να συγκρουστεί με την πατριδοκαπηλία, με τα κροκοδείλια δάκρυα όσων παρελαύνουν κάθε 10 Απρίλη από τον «φράχτη», πολιτικοί απόγονοι όσων βουτούσαν χρυσές λίρες και «εθνικές γαίες» την ίδια στιγμή που οι αγωνιστές πέθαιναν από την πείνα..».
Ο συγγραφέας μίλησε για τον Αιτωλοακαρνάνα συγγραφέα Παντελή Μπουκάλα, ο οποίος έγραψε για τον ρόλο των γυναικών κατά την πολύμηνη πολιορκία του Μεσολογγίου, ο οποίος ήταν καθοριστικός. Όχι μόνο γιατί πολέμησαν κι αυτές, αλλά γιατί έκαναν τα πάντα, από την ετοιμασία του ελάχιστου φαγητού, την περίθαλψη των τραυματιών, τον πόλεμο στις πολεμίστρες μέχρι του να κουβαλάνε το νερό στους πολεμιστές. Και αυτό δεν ήταν εύκολο. Καθώς οι Τούρκοι ξέρανε που βρίσκονταν τα πηγάδια και είχαν στρέψει προς τα εκεί τα κανόνια τους…Ο Κασομούλης γράφει ότι 20 με 30 γυναίκες την ημέρα σκοτώνονταν, και είναι κρίμα που η ιστοριογραφία τις «έθαψε»…
Αυτά και πολλά άλλα άγνωστα στους πολλούς, φέρνει στο φως το βιβλίο του επίμονου ερευνητή των «σκοτεινών» μονοπατιών της ιστορίας…
.jpg)
Το μέχρι εκείνη την στιγμή «αθόρυβο» κοινό-δεν ακούστηκε ούτε ένα «κιχ» στην μεγάλη αίθουσα-ξέσπασε σε χειροκροτήματα για τον συγγραφέα, ο οποίος κάλεσε όποιον έχει ερωτήσεις ή απορίες να ζητήσει τον λόγο.
Πράγμα που έγινε, το φορητό μικρόφωνο άλλαξε χέρια πολλές φορές καθώς πολίτες όλων των ηλικιών απηύθυναν πλήθος ερωτήσεων στον συγγραφέα.
.jpg)
Πολλές απαντήσεις, και πολλές φορές διπλές απαντήσεις και από τους δυο ιστορικούς, έλαβαν οι ερωτώντες, για μεγάλου ιστορικού εύρους απορίες τους, όχι μόνο για τα γεγονότα του Μεσολογγίου πριν δυο αιώνες, αλλά και για νεότερα γεγονότα του ευρύτερου Ανατολικού Μεσογειακού χώρου και όχι μόνο.
Να προσθέσω εδώ ότι πέρα από όσα γράφτηκαν πιο πάνω, οι ομιλητές είπαν πολύ περισσότερα πράγματα, εξηγώντας με παραδείγματα και ακόμα παραλληλίζοντας και επεκτείνοντας την ιστορία του Μεσολογγίου με μετέπειτα ιστορικά γεγονότα και προσωπικότητες της πολιτικής του 19ου και 20ου αιώνα, φθάνοντας μέχρι την ιστορία των ημερών μας.
Κλείνοντας μετά από δυο «γεμάτες» ώρες ιστορίας, ο κύριος Στέλιος Μερμίγκης, ευχαρίστησε το κοινό, την κυρία Μοσχονά για την φιλοξενεία, τον φιλόλογο και ιστορικό κύριο Κούρτη και τον συγγραφέα κύριο Αλεξίου.
Ο οποίος μετά την παρουσίαση παράμεινε στον χώρο και υπέγραψε το βιβλίο του σε όλους όσους το προμηθεύτηκαν και συνομίλησε μαζί τους.
.jpg)
.jpg)
---------------ο--------------
Σημ. 1η Η Δερβέκιστα στην οποία βρισκόταν το στρατηγείο και το στρατόπεδο του Γεωργίου Καραϊσκάκη λέγεται σήμερα Ανάληψη. Ο Δήμος Θέρμου έχει στο πρόγραμμά του την διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου και την αποκατάσταση του στρατηγείου που είναι ερείπια, ώστε να διασωθεί για τις επόμενες γενιές και να προβληθεί η ιστορικότητα της περιοχής και των γεγονότων. Στην Ανάληψη υπάρχει ανδριάντας και στο διπλανό Πετροχώρι προτομή του Αρχιστρατήγου Γεωργίου Καραϊσκάκη.
-----------------ο------------------
Ακολουθούν σύντομα βιογραφικά:
Ο Σπύρος Αλεξίου γεννήθηκε στην Αθήνα. Είναι απόφοιτος της Φιλοσοφικής Σχολής του
Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας.
Εργάζεται ως φιλόλογος στην ιδιωτική εκπαίδευση και ως επιμελητής εκπαιδευτικών
βιβλίων. Είναι συνεργάτης της ιστοσελίδας kommon.gr.
Από τις εκδόσεις Τόπος κυκλοφορούν τα βιβλία του: 21 ρωγμές στην επίσημη
ιστορία για το 1821 (2021), Μεγάλη Ιδέα (1844-1922) – Από τους εθνικούς μύθους
στη φωτιά της Σμύρνης (2022) και Ένας Θρύλος µε πολλά πρόσωπα – 100 Χρόνια
Ολυμπιακός (2024).
Τον Φεβρουάριο του 2026 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Τόπος, το νέο του βιβλίο:
Προδομένο Μεσολόγγι.
----------------ο----------------
Ο Παντελής Μπουκάλας είναι ποιητής, δοκιμιογράφος, μεταφραστής και δημοσιογράφος. Γεννήθηκε το 1957 στο Λεσίνι Αιτωλοακαρνανίας. Στόχευε να σπουδάσει Φιλολογία, αλλά απέτυχε στην Έκθεση και έτσι σπούδασε Οδοντιατρική. Έχει εκδώσει πολυάριθμες ποιητικές συλλογές, μεταφράσεις αρχαίων Ελλήνων λυρικών και σημαντικά δοκίμια, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει η σειρά «Πιάνω γραφή να γράψω. . . Δοκίμια για το δημοτικό τραγούδι», αφιερωμένη στη δημοτική ποίηση και τη λαϊκή παράδοση. Παράλληλα, υπήρξε επί σειρά ετών αρθρογράφος της Καθημερινής, όπου ξεχώρισε για τη στοχαστική και ευαίσθητη γραφή του πάνω σε κοινωνικά και πολιτισμικά ζητήματα. Η ποίησή του διακρίνεται για τη γλωσσική της ευρηματικότητα, τη βαθιά ανθρωπιά και τη συνομιλία της με τη συλλογική μνήμη και την παράδοση, ενώ θεωρείται μία από τις πιο ώριμες και συνεπείς φωνές της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Τιμήθηκε με το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων 2024, μια ανώτατη διάκριση που απονεμήθηκε για τη συνολική του προσφορά στα ελληνικά γράμματα.
Α.Κ.Κ.
