Το γλυπτό «Η Δρυμωνιώτισσα Γυναίκα» δεσπόζει στον «κοσμοπλημμυρισμένο» Δρυμώνα Θέρμου

 

Κείμενο και φωτογραφίες Απόστολος Κων. Καρακώστας

Παρουσία πλήθους κατοίκων και παραθεριστών, το βράδυ της Πέμπτης 21^ης Αυγούστου 2025, στο κέντρο του Δρυμώνα Θέρμου, (σημ. 1^η), έγιναν τα αποκαλυπτήρια ορειχάλκινης ανάγλυφης ολόσωμης προτομής, που αναπαριστά την ταλαιπωρημένη γυναίκα-μάνα της Ελληνικής Επαρχίας, συνήθως πολύτεκνης-τότε, όπως ήταν μέχρι το πρόσφατο κοντινό παρελθόν… (σημ. 2^η)

Η πρωτοβουλία της κατασκευής του γλυπτού ήταν του συλλόγου της «Κίνησης Γυναικών Φίλων του Δρυμώνα» που βρήκε άμεση και ολόψυχη ανταπόκριση από τον Δήμο Θέρμου και του Δημάρχου που «επιμένει στα πολιτιστικά» και με προτομές και βραβεύσεις, τιμά ανθρώπους που με τον ένα ή άλλο τρόπο συνέβαλαν και συμβάλουν στον Πολιτισμό-και όχι μόνο-του τόπου. Ακόμα πραγματοποιεί  έργα ανάπλασης, πολιτιστικές δραστηριότητες και εκδόσεις βιβλίων για το Ιστορικό Απόκουρο. (βλέπετε εδώ: 

https://www.gefyravergas.gr/2021/12/1506-1926-1821.html . Και εδώ:

https://www.gefyravergas.gr/2021/11/blog-post_30.html

Η κατασκευή του έργου ανατέθηκε στον Αγρινιώτη γλύπτη κ. Ευάγγελο Τύμπα, ο οποίος έχει πολλές βιωματικές παιδικές αναμνήσεις από την αγαπημένη του γιαγιά...

Στην εντυπωσιακή μαρμάρινη κατασκευή, από ντόπιο μαρμαράδικο του Θέρμου, είναι τοποθετημένη η ανάγλυφη παράσταση της «Δρυμωνιώτισσας μάνας» που ζει τον καθημερινό της αγώνα κουβαλώντας τα ξύλα για την εστία της οικογένειας και το παιδί της, καθώς τότε παλιά δεν υπήρχαν παιδικοί σταθμοί και νηπιαγωγεία…

Η συντονίστρια της εκδήλωσης κυρία Μαίρη Κόλλια, πρόεδρος του Συλλόγου Γυναικών Φίλων του Δρυμώνα, καλωσόρισε τους προσκεκλημένους στην εκδήλωση των αποκαλυπτηρίων, που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα και προσήλθαν στην εκδήλωση με τα παρακάτω λόγια:

«Αγαπητοί φίλοι καλησπέρα σας. Εκ μέρους του Δ.Σ. της «Κίνησης Γυναικών» σας υποδέχομαι και σας καλησπερίζω στην αποψινή μας εκδήλωση. Οι γυναίκες που απαρτίζουμε το Δ.Σ. εκτός από εμένα είναι οι κυρίες Λούλα Μπαμπάτσικου, Λούλα Καλλιακμάνη, Ελένη Μπαμπάτσικου, Γωγώ Γερολυμάτου, Ελένη Μυροθέου και Νίκη Μπετσάβα.

Σήμερα έχουμε μια μοναδική εκδήλωση αφού τιμώντας την Δρυμωνιώτισσα Γυναίκα κάνουμε τα αποκαλυπτήρια αυτού του γλυπτού.

Μαζί μας είναι ο Δήμαρχος Θέρμου ο οποίος μαζί με το Δημοτικό Συμβούλιο αγκάλιασαν αυτή μας την προσπάθεια και μας βοήθησαν στο να κάνουμε αυτό το βήμα, να τιμήσουμε την μάνα, την γυναίκα, την αδελφή Δρυμωνιώτισσα που για γενιές και γενιές δημιούργησε το υπέροχο χωριό μας».

Η κυρία Μαίρη κάλεσε τον Δήμαρχο Θέρμου κύριο Σπύρο Κωνσταντάρα, τον γλύπτη και τους Ιερείς να προχωρήσουν στα αποκαλυπτήρια του μνημείου.

Ο Δήμαρχος, ο γλύπτης, ο εφημέριος της Τ.Κ. Δρυμώνα αιδεσιμότατος πατέρας Κοσμάς Τσιούνης και οι ιερείς πατέρες Κωνσταντίνος Παπακωστόπουλος και Ιωάννης Καρβελάς, έκαναν τα αποκαλυπτήρια του μνημείου χειροκροτούμενοι από τους παραβρισκόμενους στην μικρή πλατεία μπροστά στην βρύση, που τώρα δίπλα της στέκει η ολόσωμη ανάγλυφη προτομή που θυμίζει λησμονημένες εποχές…

 

Από τους τρεις ιερείς επακολούθηση δέηση, διαβάστηκε ο Απόστολος και το Θείο Ευαγγέλιο και τελέστηκε αγιασμός.

Επακολούθησε σύντομος χαιρετισμός από τον ιερέα που «είπε δυο  λόγια», ξεκινώντας με την φράση του Ευαγγελίου, που σε απλά γλώσσα λέει ότι, όταν ανάβεις ένα λύχνο δεν τον βάζεις σε ένα κρυφό σημείο ή κάτω από ένα τραπέζι, τον τοποθετείς σε ένα εμφανές μέρος από όπου φωτίζει τον χώρο. Και σήμερα-συνέχισε ο ιερέας-εδώ το μνημείο τοποθετήθηκε σε ένα περίοπτο σημείο και θα το βλέπουν οι άνθρωποι για να ενθυμούνται τους κόπους που απαιτήθηκαν από τις γυναίκες αγρότισσες και μάνες που γαλούχησαν ένα Έθνος ολόκληρο.

Ανέφερε και άλλο σημείο από τον Απόστολο-που ανάγνωσε ο δάσκαλος πιο πριν-ταιριαστό με την πράξη της: «καλής και πολύ προχωρημένης ιδέας της δημιουργίας αυτού του εξαιρετικού έργου που μας θυμίζει και μας διδάσκει συνεχώς να γινόμαστε καλύτεροι και να πατάμε στις ρίζες μας».

Έκλεισε συγχαίροντας όλους, ευχόμενος καλή δύναμη, να το χαρούμε το μνημείο και μακάρι το Έθνος μας να συνεχίσει να βγάζει τέτοιες ιδέες πάντοτε!

Στο βήμα ανέβηκε ο Δήμαρχος Θέρμου που μίλησε για το μνημείο και το βαθύ νόημα που βγαίνει από αυτό.

Τόνισε μεταξύ άλλων ότι όταν «έπεσε» στο γραφείο του η ιδέα της δημιουργίας ενός γλυπτού αφιερωμένου στην Δρυμωνιώτισσα γυναίκα, από την κίνηση γυναικών, άρχισε να σταθμίζει τις οικονομικές παραμέτρους και τις δυσκολίες που υπάρχουν στην εξεύρεση οικονομικών πόρων…

Αλλά-σκέφθηκε-ότι μια τέτοια κίνηση δεν θα τιμούσε μόνο την Δρυμωνιώτισσα γυναίκα, αλλά θα τιμούσε κάθε γυναίκα, όπου κι αν υπάρχει στον πλανήτη!

Και με αυτή την σκέψη προχώρησε στην προσπάθεια εξεύρεσης πόρων για να καλυφθεί το κόστος κατασκευής από τον Δήμο.

Και συνέχισε ο Δήμαρχος στην ομιλία του: «Ο Δήμος μέσω αυτού-του μνημείου-στηρίζει τον πολιτισμό, την γνώση και την διαδρομή της Ελληνικής Ιστορίας Προεπαναστατικά, Επαναστατικά και μετά, καθώς στηρίχθηκε στους αγώνες των γυναικών.

Επίσης η Ελληνική περιφέρεια στηρίχθηκε στην εργασία των γυναικών. Και πιστεύω ότι η σημερινή εκδήλωση εν μέσω των εκδηλώσεων του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, κατά απόλυτο τρόπο καλύπτει την άποψη που κήρυξε ο Άγιος Κοσμάς ότι «η γυναίκα είναι ίσον του ανδρός». (Σημ. 3^η). Συνεπώς είμαστε διδακτικά και μέσα στο πνεύμα των εκδηλώσεων του Αγίου Κοσμά.

Και θα ήθελα να σας πω, ότι και στις δικές μας αποφάσεις μας οδηγούν τα δικά μας βιώματα. Δεν θα μιλήσω για την δική μου μητέρα, γιατί ο καθένας για την μητέρα του θα ομιλεί ώρες.

Όμως όταν μου έθεσε η Μαίρη το ζήτημα αυτό της κατασκευής του γλυπτού, ανεβαίνοντας μια μέρα στον Δρυμώνα, ενώ το είχα αποφασίσει και δεν το είχα ανακοινώσει, μου ήρθαν τρεις εικόνες στο μυαλό. Θα έλεγα συγκινητικές»

Μίλησε ο Δήμαρχος για τις παιδικές αναμνήσεις του και σαν πρώτη εικόνα ανέφερε, αυτή που αντίκρισε  την μάνα του Διαμάντη του Σύρρου, που ενώ φύλαγε τα ζωντανά της μάζευε και ρίγανη, δεύτερη εικόνα ανέφερε τον πατέρα του Λάμπρου και την μητέρα του Ασημίνα που κατέβαιναν για να μαζέψουν το κοπάδι να το γυρίσουν προς τον Δρυμώνα. Γιατί κάποτε υπήρχαν οι διαχωρισμοί στα κοινοτικά βοσκοτόπια…Και σαν τρίτο βιωματικό θυμάται όταν περνούσε από τον Δρυμώνα, στο καφενείο αυτό, (πίσω του, κλειστό τώρα), έβλεπε την κυρία Μαρία, μια γυναίκα υπέρ-πολύτεκνη, να είναι πάντα με το χαμόγελο, με το φίλεμα και την παραίνεση για το καλό του. Νομίζω-είπε-ότι με αυτά τα τρία παραδείγματα δίνω την αίσθηση του αγώνα που έδινε κάθε γυναίκα στον Δρυμώνα.    

Συνέχισε μιλώντας για τις αντίξοες συνθήκες που οι γυναίκες μεγάλωναν τις οικογένειές τους, με αρχές, ευγένεια και πάρα πολύ κούραση…

Όλα αυτά τα βιωματικά, δικά του και των συνεργατών του, τον οδήγησαν στην αποδοχή του αιτήματος για την δημιουργία του μνημείου.

Ο Δήμαρχος μίλησε συγκινητικά για το παρελθόν και μιλώντας για το παρόν ανακοίνωσε ότι έρχονται καλύτερες μέρες για τον Δήμο και το χωριό, καθώς εγκρίθηκαν κάποια σημαντικά ποσά για έργα. Και ένα από αυτά θα είναι και το νέο Λαογραφικό Μουσείο του Δρυμώνα, εκεί στο κέντρο του χωριού εύκολα προσιτό και επισκέψιμο για όλους.

Μετά την ομιλία του Δημάρχου η συντονίστρια κυρία Μαίρη έδωσε τον λόγο στην εκπαιδευτικό κυρία Βούλα Μπουγά.

Η ομιλήτρια είχε προετοιμαστεί πολύ καλά, συνέταξε μια πλήρη περιγραφή μιας καθημερινής ημέρας της γυναίκας στο χωριό τα παλιότερα χρόνια…

Ακούγοντας τα «ημερίσια βάσανα» της γυναίκας του παρελθόντος, έφερα στο μυαλό μου το μυθιστόρημα «Μια ημέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς» του Αλεξάντερ Σολζενίτσιν, (στην Ελλάδα το βιβλίο μεταφράστηκε αφού ο συγγραφέας τιμήθηκε με το Νόμπελ το 1970), που όλο το βιβλίο περιγράφει μόνο μια ημέρα της ζωής του σε γκουλάγκ της Σιβηρίας!

Έτσι και η κυρία Βούλα ανέλυσε την δύσκολη καθημερινότητα της Δρυμωνιώτισσας γυναίκας που ξεκινούσε από τα άγρια μεσάνυχτα με το κοσκίνισμα του αλευριού, το «ανάπιασμα» του προζυμιού, το ζύμωμα τα χαράματα, το ψήσιμο του ψωμιού στο φούρνο ή στην γάστρα, το πρωϊνό άρμεγμα της «μανάρας» και το βράσιμο του γάλατος για να «φάνε» τα παιδιά «τριψάνα» με καθάριο ή καλαμποκίσιο ψωμί, να βράσει τραχανά, ή μπιρμπιλόνια ή μαμαλίγκα…

Συνέχισε περιγράφοντας τις καθημερινές εργασίες που και στα διαλείμματά τους έγνεθε ή έπλεκε τσουράπια και φανέλες.

Άναμμα  φωτιάς για βράσιμο νερού, πλύσιμο ρούχων με κουβαλημένο ζαλίγγα το νερό σε «βαρέλα» από την πηγή, σκούπισμα σπιτιού και αυλής, μαγείρεμα για να φάνε το μεσημέρι, άπλωμα ρούχων στους φράχτες και στα κλαδιά από θάμνους, σιδέρωμα με κάρβουνα στο παλιό «σίδηρο»-αν υπήρχε.

Τα ξύλα και τις «κλάρες» για τον φούρνο τις κουβαλούσε η γυναίκα όταν γύριζε από τα «πράματα» (γίδια-πρόβατα). (οι άνδρες έκοβαν τα ξύλα με τσεκούρι για το τζάκι αλλά τα…κουβαλούσαν οι γυναίκες στην πλάτη).

Τάισμα των κατοικίδιων, γουρούνι για τα Χριστούγεννα, κότες για αυγά και κρέας, στα σκυλιά και τις γάτες ότι…περίσσευε από το τραπέζι…

Η γυναίκα ήταν απαραίτητη και στο χωράφι, αφού έφευγαν τα παιδιά για το σχολείο, έπαιρνε στο σακούλι ψωμί, τυρί, ελιές και τα πήγαινε στους «άνδρες» που όργωναν ή σκάλιζαν ή πότιζαν το χωράφι. Τα μικρά τα κουβαλούσε στην πλάτη ή στα χέρια…Τα κοίμιζε σε έναν ίσκιο και έπιανε κι αυτή το τσαπί…

Η καθημερινή της γυναίκας εργασία δεν είχε ωράριο…Συνεχιζόταν και τελείωνε αφού κοιμόταν όλοι στο σπίτι, άσε που ποτέ δεν καθόταν να φάει με την υπόλοιπη οικογένεια αφού όρθια σερβίριζε όλους ότι χρειάζονταν…

Αυτά και πολλά άλλα χαρακτήριζαν την ζωή της γυναίκας εκείνα τα χρόνια που έφυγαν και ευχόμαστε να μην ξανάρθουν…

Και για να πούμε και την καθαρή αλήθεια, αυτοί που μιλάνε για τα «παλιά ωραία χρόνια» τα «νοσταλγούν» γιατί δεν τα έζησαν…

Αν ξέρανε, θα ήταν πολύ ευτυχισμένοι όσο λίγα πλούτη κι αν έχουν.

«Τότε» η γυναίκα έπρεπε νάναι και…γιατρός, να «κόβει» βεντούζες στα κρυολογημένα άτομα της οικογένειας, να επιδένει τραύματα, να ξεγεννά παιδιά χωρίς γιατρό, και σε μερικές περιπτώσεις να τα αφαλοκόφτει η ίδια κι ας ήταν βουτηγμένη στα αίματα…

Πολλά τα δεινά, κι όταν φύγει και η τελευταία γενιά των ηλικιωμένων δεν θα υπάρχουν πλέον «μάρτυρες» ζωντανοί του «παλιού καλού καιρού»…

Γι’ αυτό το μνημείο και άλλα σαν αυτό, στο μέλλον θα διδάσκουν την πραγματική ιστορία του παρελθόντος.

Και τέτοια μνημεία σαν του Δρυμώνα, πολλά χωριά τα ζηλεύουν! Ήδη από τα «καπνοχώρια» του Ξηρομέρου ξεκίνησαν οι προσπάθειες   απόκτησης προτομών για την «καπνοφύτισσα» γυναίκα που αρμαθιάζει τον καπνό, προϊόν που έβγαινε με κόπο και εργασία των γυναικών, που κάποτε έφερνε λεφτά και «προίκιζε» τις κοπέλλες και έστελνε τα αγόρια στην πόλη για να μάθουν γράμματα.

Ακολούθησε σύντομη ομιλία από τον γλύπτη Ευάγγελο Τύμπα που μεταξύ των άλλων είπε: «Δεν θα κάνω ομιλία για το έργο μου και την διαδικασία κατασκευής του και όπως συνηθίζω να λέω είναι προτιμότερο να μην μιλάει ο γλύπτης για το έργο του, αλλά να μιλάει το έργο γι’ αυτόν.

Ευχαριστώ τον αξιότιμο Δήμαρχο Θέρμου κύριο Σπύρο Κωνσταντάρα που σέβεται την ιστορία και τον πολιτισμό μας και που αμέσως αγκάλιασε την πρόταση του Συλλόγου για την κατασκευή αυτού του μνημείου της Δρυμωνιώτισσας μάνας, γιατί γνωρίζει πολύ καλά πως λαός χωρίς εικόνες μνήμης από τους προγόνους δεν μπορεί να έχει μέλλον.

Ιδιαίτερα ευχαριστώ την Πρόεδρο της Κίνησης Γυναικών Φίλων του Δρυμώνα κυρία Μαίρη Κόλλια και όλα τα μέλη του του Δ.Σ. καθώς και τον κύριο Γεώργιο Παπακωστόπουλο για την ιδέα τους να τιμήσουν την Δρυμωνιώτισσα Γυναίκα, μια ιδέα που έγινε πράξη.

 Έγινε μνημείο με δαπάνη του Δήμου Θέρμου και από σήμερα θα κοσμεί την πλατεία, όχι απλά για να την ομορφύνει αλλά για να καλλιεργήσει την νέα γενιά  και τον κάθε επισκέπτη ξεχωριστά, ώστε να διατηρηθεί η ιστορική μνήμη, η προσφορά της Γυναίκας, η προσφορά της Μάνας και το θυσιαστικό τους πνεύμα, αυτό που λείπει σήμερα από την ζωή μας, ενώ έχουμε τα πάντα με το πάτημα ενός κουμπιού νοιώθουμε κουρασμένοι και δυστυχισμένοι…

Στο χέρι μας είναι αυτό να αλλάξει και θα αλλάξει μόνο αν θυσιάσουμε το «εγώ για το εμείς», τότε ο κόσμος θα γίνει πιο όμορφος πιο αγνός, όπως εκείνα τα παλιά χρόνια όπου έζησε η Δρυμωνιώτισσα Μάνα.

Εύχομαι από δω και στο εξής να προσέχετε αυτό το μνημείο, να το αγαπάτε.

Θέλω να γνωρίζετε ότι για μένα κάθε έργο μου είναι ένα πνευματικό μου παιδί που θα το έχω πάντα στην σκέψη μου και στην καρδιά μου, σας ευχαριστώ πολύ!»           

           

Στην εκδήλωση αποκαλυπτηρίων παραβρέθηκαν ο Δήμαρχος Θέρμου κύριος Σπυρίδων Κωσταντάρας, ο Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου κύριος Νικόλαος Κωστακόπουλος, οι Αντιδήμαρχοι του Δήμου Θέρμου κύριοι: Απόστολος Σπυρόπουλος, Κωνσταντίνος Κότσιαλος, Κωνσταντίνος Παπαθανασόπουλος και Γεώργιος Μυζήθρας, οι Πρόεδροι της Τ.Κ. Δρυμώνα και Μελίγκοβας-Νεροχωρίου κύριοι Λάμπρος Καρβέλας και Ανδρέας Σκαμπαρδούκας, η Πρόεδρος του Συλλόγου «Κίνηση Γυναικών Φίλων του Δρυμώνα» κυρία Μαίρη Κόλλια, ο Πρόεδρος του Συλλόγου «Δρυμωνιωτών» κύριος Γεώργιος Παπακωστόπουλος, ο Διευθυντής της Εθνικής Τράπεζας Αγρινίου με καταγωγή από τον Δρυμώνα κύριος Ιωάννης Παπακωστόπουλος, η κυρία Βούλα Μπουγά εκπαιδευτικός και μέλος του συλλόγου Γυναικών, η κυρία Ελένη Μυροθέου, πολλοί ακόμα εκπαιδευτικοί,  μεταξύ αυτών ο κύριος Αθανάσιος Τζούφρας (που έψαλε κατά την Δέηση και Αγιασμό), η επίσης εκπαιδευτικός σύζυγός του κυρία Πόπη Τζούφρα, που μαζί με την κυρία Δήμητρα Τσούνη και τους κυρίους Παναγιώτη Γουβαλάρη και τον Φάνη, ήταν ντυμένοι με παραδοσιακές Ελληνικές φορεσιές και με την παρουσία τους έδωσαν «Εθνικό παλμό» σαν παραστάτες στην Ελληνική σημαία που κάλυπτε μέχρι τα αποκαλυπτήρια το μνημείο της «Δρυμωνιώτισσας Γυναίκας», πολλοί ξενιτεμένοι χωριανοί, μόνιμοι κάτοικοι και πολλοί παραθεριστές, καθώς φέτος στον δροσερό Δρυμώνα ενοικιάστηκαν και τα…«κοτέτσια»!

Την ίδια ώρα 15 χιλιόμετρα «πιο κάτω», στο Θέρμο, στο προαύλιο του Ιερού Ναού Κοιμήσεως Θεοτόκου έγιναν Απονομές Βραβείων Αριστείας σε μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου του Θέρμου.

(βλέπετε φωτογραφίες των βραβεύσεων από τον Επίτιμο Σχολικό Σύμβουλο κύριο Κωνσταντίνο Νάκο, οι φωτογραφίες είναι του ιδίου)

Το πλήρες πρόγραμμα των εορταστικών εκδηλώσεων της ημέρας περιείχε  και ομιλίες, εορταστικό πρόγραμμα με Βυζαντινούς Ύμνους και Παραδοσιακά Τραγούδια από τη Χορωδία Μαθητών και Αποφοίτων της Σχολής Βυζαντινής Μουσικής και τη Χορωδία Γυναικών του Ιερού Ναού Κοιμήσεως Θεοτόκου Θέρμου, καθώς και μουσική εκδήλωση στην θέση Θέα Πετροχωρίου.

Και τέλος μουσική εκδήλωση στην Κεντρική Πλατεία Μάνδρας από το μουσικό σχήμα «ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ» με τους: Κάρπο Κουτσούμπα, Μαριλένα Ευστρατίου και Ανδρέα Φούκα.

Τις εορταστικές εκδηλώσεις καλύπτουν ηχητικά οι τεχνικοί των ηχητικών συστημάτων της εταιρείας ΕΙΚΟΝΑ & ΗΧΟΣ - ΔΗΜΑΚΗΣ ΧΡ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ & ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΟΕ.

---------------------ο---------------------
Σημ. 1^η Από την Βικιπαίδεια μαθαίνουμε ότι ο Δρυμώνας είναι ορεινή Τοπική Κοινότητα που ανήκει στον διευρυμένο Δήμο Θέρμου από την 1^η Ιαν. 2011. Βρίσκεται χτισμένος μέσα σε ελατόδασος σε υψόμετρο από περίπου 865 έως 1.030 μέτρα. Εκτός από το ξηρό του κλίμα το χωριό χαρακτηρίζεται και για την υπέροχη θέα του λόγω του ανοιχτού ορίζοντά του. Απέχει από το Αγρίνιο 36 χιλ. από τη Ναύπακτο 59 χλμ. Από το Θέρμο 15 χλμ. Και από την Ιερά Μονή Προυσού 44 χιλ.

Σημ. 2^η  Η ανάγλυφη ολόσωμη προτομή, είναι ένα έργο τέχνης που συνδυάζει την όλη φιγούρα του ατόμου με την τεχνική της ανάγλυφης σμίλευσης, δημιουργώντας ένα εντυπωσιακό τρισδιάστατο έργο.

Σημ. 3^η  Η πρόταση «η γυναίκα είναι ίσον του ανδρός» εκφράζει την ιδέα της ισότητας των δύο φύλων.

Α.Κ.Κ.